KAÇMAK YENİLMEK Mİ ?

Ada... Şu eski ütopya... Şu bildiğimiz kaçış özlemi... İstenmeyen kurulu düzenden , insandan uzaklaşarak zaman-dışı olma. Dil-siz, ses-siz ve başkası olmadığı için, arzu-suz kalma.

D. H. Lawrence, ‘Adaları Seven Adam’ isimli uzun öyküsünü, bir söylentiye göre, romancı arkadaşı, Compton Mackenzie için yazmış. Mackenzie, hayatını önce Capri’de, sonra Manş Denizinde ve İskoçya açıklarında satın aldığı adalarda geçirmiş.

Yazar, kendi hayatı için de böyle bir özlem duymuş. Sanayi toplumu ve para ilişkilerinden nefret ettiğinden, sevdiği arkadaşlarıyla ıssız bir yere gidip, bir koloni kurmak istemiş. Kaçış özlemlerinin çoğu gibi, bu da gerçekleşmemiş. Yazara göre, ‘büyük bir yalan’ olan ‘uygarlığın büyük kapanına kısılmış, biz zavallı bireylerin ‘ ‘içindeki ‘serüven kıvılcımı yaşatılmalı,’

Bazen, insanın olduğu yerde kalıp, savaşmasını öneriyor Lawrence. Öyle ya..‘Büyük tufan sırasında (bile) gökkuşağının altında , Nuh’un gemisini yönlendirmeye çalışan cesur ruhlar vardı.’ Savaşmayanları suçluyor.

Bu öyküde ise, bir kaçışı anlatıyor . Giderek küçülen, yalınlaşan ve yalnızlaşan üç adaya kaçarak yaşamayı ‘deneyen’ adamınki de bir serüven değil mi... Zaten Lawrence’a göre, kaçmak ve savaşmak, bütün karşıtlar gibi, yanyana, birarada var olabilir. ‘Düşünen bir zihin, mantıklı olamaz...’ ‘Yaşam, çapraşık ve gizemlidir.’

Öyküdeki adam, kendi dünyasını kuracağı bir yer arıyor. Birinci adaya, hizmetkârlarıyla gidiyor. Efendi olmayı seviyor. Kaçışını, önce insanla deniyor. İkincisinde, yanındaki insanları azaltıyor. Giderek yalnızlaşıyor. Üçüncü ada, dikine uzanmış insana benzeyen ağaçların bile olmadığı bir kaya parçası. Denedi ve öğreniyor...Bu adada, yapayalnız kalıyor. Adadaki birkaç koyunu bile bir gemiye veriyor. Kedisini yabanıllaştırarak uzaklaştırıyor yanından. Kendi sesini bile istemiyor. Kendisini hiçbir şeyin ele geçiremeyeceği bir uzaklık kurma peşinde. Fırtınayla yükselen dalgalar, ona ulaşılamayacağının göstergesi; seviniyor.

Soğuklar başladığında, adam birden korkmaya başlıyor. Doğaya yenilme olasılığının, efendiliğin bozguna uğramasının başlangıcı bu. Sonra kar yağıyor. Kar, adanın yüzeyini örttüğünde, değişmiş buluyor adasını. Efendi olmaktan vazgeçmemiş besbelli.

Kahramanının, aradığı dünyayı kuramadığını söylüyor yazar. Açıkça,’ yenik düştüğünü’ söylüyor.

Anafikirleri verilerek anlatılan, kaçış ve ada ütopyasıyla hedefi açıkça belli olan kurguda, öyküyü farklı okumak, boş bir çaba gibi görünse de... Lawrence, denemelerinde, ‘ insan, büyük evrenle bağlarını kurmalı, ölümlülüğünden, sınırlarından kurtulmalı, orada, kendinden kurtulmalı. ‘ dediği için... Ve, ‘ büyük evreni düşündüğümde, küçük evren olmaktan vazgeçerim, o zaman, evren beni içine alır, artık ben olmam...’dediği için...Öykünün sonunda, dondurucu soğukta, üzerini usul usul kar örterken; adamın, doğanın efendiliğinden vazgeçtiğini, kendini doğaya bıraktığını düşündürüyor. Kaçışının, büyük evrenle, Lawrence’ın kurulmasını istediği bir ilişkiyi kurarak, onunla bütünleşerek tamamlandığını düşündürüyor. Sonunda, kendine ait hiçbir şeyi kalmasa da, başkasının yokluğunu kurmayı başardığını düşündürüyor. Kaçışın, bir yenilgi olmayabileceğini düşündürüyor.

Lawrence’ın anlatımıyla, Celâl Üster’in çevirisiyle su gibi okunan, Koç Kitaplığı’nın küçük boyutlu iyi seçilmiş kitaplarından biri olan bu uzun öyküyü okuyup , ‘kaçış’ı, ‘efendilik’i düşünürken, ‘felsefeyle edebiyatın içiçe geçişinde korunması gereken, bazılarına göre korunmasına gerek olmayan mesafe’yi de yeniden düşünmeye ne dersiniz ? Ya da sadece, D. H. Lawrence’dan bir öykü okumak için okumaya...

Adaları Seven Adam, D. H. Lawrence, Çeviren : Celâl Üster, K Kitaplığı, 2002, 63 sayfa

Yararlanılan Kaynaklar : d. h. lawrence, Mîna Urgan, YKY

Selected Essays, D. H. Lawrence, Penguİn Books

powered by AkoComment Tweaked